بیماری، ناخوشی، مریضی

وقتی صحبت از نقش نظام فرهنگی در حوزه ی بهداشت و سلامت می شود، منظور ارزش ها، باورها و هنجارهای فرهنگی است که در کنار عوامل سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، بر ایجاد و سیر بیماری ها تاثیر می گذارند.
رویکرد نظام فرهنگی به مسئله ی بهداشت حاصل تاثیر و تاثرات “محیط” است. اینجا منظور از محیط صرفاً محیط فیزیکی نیست، بلکه هرگونه عامل تاثیرگذار بر آن نظیر اقتصاد، طبقات اجتماعی، مذهب و سیاست را نیز شامل می شود.
این رویکرد، که عناصر جمعیت شناختی، فناوری و اجتماعی نیز در آن دخیل است، در چهارچوبی محصور و گزیرناپذیر تعریف می شود که در آن بهداشت و سلامت “محصول” روابط میان چند حوزه یا سیستم فرعی است شامل: محیط فیزیکی؛ محیط اجتماعی؛ سبک زندگی و باورداشت های فردی؛ خدمات پزشکی؛ و ژنتیک و زیست شناسی.

اصطلاحات “بیماری”، “ناخوشی”، و “مریضی” باز می گردد به مفاهیمی که هر یک از این اصطلاحات در عرصه های شخصی، اجتماعی و پزشکی دارا هستند. تفاوت های معنایی این اصطلاحات منبعث از درک افراد و چشم اندازی است که آنها از مقوله ی بهداشت و سلامت در ذهن خود دارند.
منظور از “بیماری”، تعریفی زیست شناختی است که دنیای پزشکی بر آن تاکید دارد، اما تمرکز انسان شناسی پزشکی بر تاثیرات شخصی و فرهنگی و اجتماعی است بر مقوله ی سلامت.
تعریف، معنا بخشیدن و درک افراد از فرآیند بیماریشان، در قالب بافت اجتماعی، هنجارهای فرهنگی و شخصیت فردی ایشان شکل می گیرد، برای همین کاربرد واژه هایی چون “ناخوشی” یا “بد احوالی” و نیز “مریضی” طیف معنایی گسترده تری را پوشش می دهد.

“بیماری” (disease) وضعیتی قابل مشاهده و سنجش در “بدن” است که با یک اختلال عملکردی یا یک عفونت همراه است. بیماری را می توان در کنار “ناخوشی” (illness) که بیشتر یک پنداره ی ذهنی است قرار داد. این دو پدیده از مهمترین موضوعات مورد مطالعه در انسان شناسی پزشکی هستند.
جنبه های گوناگون هر بیماری ارتباط های تنگاتنگی با “فرهنگ” دارد. اینکه فرد بیمار در کجا زندگی می کند؛ چه کاری انجام می دهد؛ خورد و خوراکش چیست؛ تفریح و عاداتش چه هستند؛ و همچنین شرایط معیشت و وضعیت اقتصادی او، همگی در ابتلا به بیماری و سیر بیماری اش دخالت دارند.
ناخوشی غالبا نوعی حس “خوب نبودن” و احساس “بدحال بودن” در فرد است که گاهی اوقات غیرطبیعی هم محسوب می شود. هر چقدر “بیماری” یک امر عینی است، “ناخوشی” یک امر ذهنی به حساب می آید.
گاه اصطلاح دیگری نیز بکار برده می شود و آن “مریضی” (sickness) است. مریضی غالبا از نگاه اجتماع به وضعیت نامتعارف یا غیرمعمول جسمانی یا روانی فرد سخن می راند. چه بسا یک فرد از نگاه خودش یا دیدگاه پزشکی بیمار محسوب نشود، اما جامعه وی را مریض بشمارد. البته ناخوشی و مریضی در بسیاری موارد مترادف با هم بکار برده می شوند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.